 |
Çapari,
balıkçılığımızda önemli bir av aletidir. Denizde görünüşü yem olmaya
elverişli, küçük balık sürülerini andırdığından, bir çok balığı çeker.
Çapari ile avlanan balıklar pelajik yani orta ve üst sularda yaşayan ve özellikle
sürüler oluşturan İstavrit, Kolyoz, Uskumru, Palamut, Torik, Lüfer, Çinakop, Tirsi
ve Sardalyadır.
Bu balıklar haricinde Trakonya, Kırlangıç, Zargana ve Mezgit de zaman zaman çapariye
aldanan balıklardandır.
Çapari; beden, kasa, köstek, köstek ucunda iğne ve iğneye bağlanmış Hindi, Horoz,
Kaz, Ördek, Martı gibi kuş ve kümes hayvanlarının kuyruk, kanat veya göğüs
tüylerinden bir parça ve/veya tutamdan meydana gelir. Çapari iğnelerine yem takılmaz
çünkü yukarıda belirtildiği gibi; kösteğin ucunda yer alan iğne ve tüy, hareket
halinde küçük bir balık izlenimi verir, hatta iğnelerin çokluğu da göz önüne
alındığında bir balık sürüsü izlenimi oluşur.
Çapariler, 12 iğneden 75-100 iğneye kadar donatılır. Beden ile köstek misina
kalınlıkları da 0.15mm den 150mm ye kadar değişiklik gösterir.
Kullanılacak çaparinin incelik veya kalınlığı, iğne cinsi ve büyüklüğü, iğne
sayısı, köstek uzunlukları tutulacak balığın cinsine, mevsime ve tutulacak
derinliğe göre değişik varyasyonlar gösterir. |
Misina köstek
yapılmak üzere belirli uzunluklarda kesilir. Kesilen parçaların her iki ucuna düğüm
atılır. Uçları düğümlenmiş bu parçaların bir ucuna iğne, kırmızı veya bordo
renkli ibrişimle 3 defa ilmek yapılarak bağlanır ve bu iğne ile bağlanmış
kösteğe de bir parça veya tutam tüy parçası aynı ibrişimin devamı ile eklenerek,
5-6 defa ibrişim kendi üzerine ilmek yapılarak boş ucu çekilmek sureti ile
düğümsüz bağlanarak ve artık kısımlar ufak bir makas ile temizlenerek köstek
tamamlanmış olur.
Bedene donatılacak köstek sayısına bağlı olarak (köstek sayısı x köstek
uzunluğu + kasa ve fırdöndü payı) bir miktar misina hazırlanır.
İlk önce bu misinanın bir ucuna iskandil takılmak üzere bir kasa yapılır. Kasa,
beden ucunu 8-10 cm uzunluğunda çift kat yapılarak, düğümlemek ve en uç kısmını
da bir arada tutmak üzere (iskandil gözünden kolay geçsin diye) tekrar düğümlenmesi
ile yapılır. Kasa yapılan ucu sabit bir yere takılır ve bedene ardı sıra
düğümler yapılarak köstekler bu düğümlerin arasına teker teker dizilir. Torik,
Palamut, dip çaparisinde köstekler bedene, bedenin düğüm yapılması ile değil,
kösteğin bedene kazık bağı ile bağlanması sonucu donatılır.
Bedene dizilen kösteklerin birbirlerinden açıklıkları yaklaşık bir köstek boyunda
olur. Çaparinin donatılması bitince bedenin ucu düğümlenir ve istif edilir.
İstif etme, kösteklerin sol elin işaret ve orta parmağı arasında sıkıştırılıp
bir araya getirilmesi ve köstekler arasındaki beden kısmının ufak bir kangal
yapılması şeklinde olur.
Toplanan çapari bir defterin arasında saklanır. Çapari açıkta kaldığında
iğneleri her yere takılacağından kolayca dolaşır. |
| kullanmaya hazır bir Uskumru çaparisi |
İstavrit
çaparisinin tipi mevsime, balığın dipte, kanalda veya su seviyesine yakın bulunduğu
zamanlarda, az veya çok olduğu hallerde; inceliği, kalınlığı , köstek boyları,
iğne tipleri olarak değişiklikler gösterir.
Kışın kullanılacak çapari; İstavrit derin sularda veya kanalda olup bol bulunduğu
zamanlarda kullanılacak çaparinin beden kalınlığı 0.30-0.35mm misinadan, köstekler
ise 0.35mm misinadan olmalıdır. Köstekler tercihan kısa yapılır. Köstek uzunluğu
iğne boyu hariç 12cm kadardır. Kış çaparisinde iğne beyaz, kalaylı, düz 4-5
numaradır. Kösteklerin birbirinden açıklığı iğne boyu dahil olduğu halde bir
köstek boyu kadardır. İğneye beyaz ve tekir tüy karışık olarak kullanılır
köstek adedi 10-25 arası değişebilir.
İstavrit su seviyesine yakın, bol ve/veya başka balıklarla karışık (Çinakop,
kolyoz veya uskumru) bulunduğu zamanlarda da bu tip çapari kullanılabilir.
İstavrit az olduğu zamanlarda daha ince takım kullanmak gerekir. Böyle zamanlarda
beden 0.10-0.20mm, köstek de en fazla 0.25mm olmalıdır. Köstekler biraz daha uzun
tutularak iğne boyu hariç 15-17 cm olur. İğne siyah sinek iğnesi veya beyaz 4-5
numara iğnedir. Köstekler 15-25 adet olarak donatılır. Tüyler beyaz renkte olursa
çapari daha avcı olur.
Yaz çaparisi ise, beden 0.25mm misinadan, köstekler de 0.20-0.25mm misinadan yapılır.
Köstek uzunluğu iğne boyu hariç 12-13cm dir. İğne 6 numara siyah sinek veya beyaz
kalaylı veya krom iğnedir. İğnelere daima beyaz tüy takılır. Köstek adedi 5-25
adet arası olabilir. |
| Beden kalınlığı 0.30-0.35mm
misinadan, köstekler de 0.25-0.30mm misinadan yapılır. Köstek uzunluğu iğne boyu
hariç 13-15cm dir. 2-3 numara beyaz kalaylı iğne kullanılır. İğnelere daima pas
rengi kırçıllı hindi tüyü takılır. Köstek adedi 5-25 adet arası olabilir, |
| Kolyoz uskumruya nazaran daha hırçın
bir balık olduğundan (keçi, koyun farkı gibi) çaparisi de uskumru çaparisinden biraz
daha kalın tutulur. Beden 0.35-0.40mm misinadan, köstekler ise 0.30-0.35mm misinadan
yapılır. İğnesi beyaz kalaylı 3 numaradır. Tüy beyaz veya kırçıllı olmalıdır.
Çapari donatılırken, bir kırçıllı, bir beyaz donatılırsa daha avcı olur. |
Çinakop derin
sularda veya kanalda olduğu zamanlarda kullanılacak çaparinin beden kalınlığı
0.30-0.35mm misinadan, köstekler ise 0.35mm misinadan olmalıdır. Köstekler tercihan
kısa yapılır. Uzunluğu iğne boyu hariç 12cm kadardır. İğne numarası beyaz,
kalaylı, düz 4-5 numaradır. Kösteklerin birbirinden açıklığı iğne boyu dahil
olduğu halde bir köstek boyu kadardır. İğneye beyaz ve tekir tüy karışık olarak
kullanılır köstek adedi 10-25 arası değişebilir.
Çinakop su seviyesine yakın bulunduğu zamanlarda da bu tip çapari kullanılabilir.
Çinakopun az olduğu zamanlarda daha ince ve uzun köstekli takım kullanmak gerekir.
Böyle zamanlarda beden 0.25-0.30mm, köstek de en fazla 0.25mm olmalıdır. Köstekler
biraz daha uzun tutularak iğne boyu hariç 20 cm olur. İğne beyaz 4-5 numara iğnedir.
Köstekler 15-25 adet olarak donatılır. Tüyler sarımsı horoz boyun tüyleri olursa
çapari daha avcı olur. |
Palamutlar vonoz
(yavru-çingene palamutu) halinde iken çaparinin bedeni 0.70-0.80mm misinadan yapılır.
Köstekler 0.40-0.45mm misinadır. Köstekler iğne boyu hariç 25cm olmalıdır. Balık
lava (çok bol) olduğu zamanlarda kolaylık için 15cm kısa köstek kullanılır.
İğneler 9-10 numara beyaz kalaylı iğnedir. İğnelere beyaz martı tüyü veya
kırmızı horoz boyun tüyleri bağlanır. Köstekler bedene kazık bağı ile
bağlanır. Bedene dizilen kösteklerin açıklığı, bir köstek boyundan iğne boyu
dahil 2-3cm daha uzundur. Köstekler en az 25 en çok 100 adet olarak donatılır.
Palamutlar normal hale gelince çapariyi daha sağlam bir hale getirmek lazımdır. Bunun
için beden 0.80-.1.00mm misinadan yapılır. Köstekler 0.50mm misinadan yapılır,
İğne beyaz kalaylı 8 numara iğnedir. Tüyleri martı, kaz, kırmızı-beyaz horoz
boyun tüyüdür. Köstekler bedene iğne dahil bir köstek boyu aralıklarla
donatılırlar. Köstekler en az 25 en çok 75 adet olarak donatılırlar. |
| Torik çaparisinin bedeni 1.00-1.20mm
misinadan köstekleri de 0.80-0.90mm misinadan yapılır. Köstek boyları iğne hariç
25cm uzunluğunda ve uçları çift düğümlü olur. Torik çaparisinin iğneleri 5 -6
numara beyaz kalaylı iğnedir. Tüyler tecihan kızıl kaz veya kırmızı horoz
tüyünden olmalıdır. Köstekler donatılırken birbirlerinden açıklıkları köstek
boyundan (iğne dahil) 8-10cm daha fazla olmalıdır. Köstekler bedene çift kazık
bağı ile tespit edilirler. Köstekler en az 25 en çok 50 adet olarak donatılır. |
| Beden kalınlığı 0.20-0.25mm
misinadan, köstekler ise 0.15-0.20mm misinadan yapılır. Köstek uzunluğu, iğne boyu
hariç 11-12cm dir. İğneler çapraz 8-9 numara beyaz kalaylı iğnedir. Köstek adedi
25-35 olup tüyler beyaz, hindi,tavuk veya martının kanat veya kuyruk tüyleridir. |
| Çapari ile
istavrit avcılığı: |
İstavrit,
Karadeniz, Boğazlar ve Marmara denizinde hangi sahalarda bulunursa, o yörede çapari ile
her vakit av verir. Avcılığı, özellikle balığın bol olduğu zamanlarda çok
zevklidir. Yemeklik olarak avlamanın yanısıra, kıymetli bir yem balığı olmasından
dolayı, yemlik olarak da avlanır. Çaparinin olta kısmı 0.50-0.60mm misinadan
olmalıdır. Tekne ile balığın bulunduğu sahaya varıldığında, sulara (akıntıya)
ve hava şartlarına bağlı olarak, balık sığ suda ise 250-300gr, derin suda dipli ise
350-400gr bir iskandil takılarak denize indirilir.
Avcı kolunu bir aşağı, bir yukarı indirip kaldırmak sureti ile çapari hareket
ettirilir. Çaparinin bu şekilde sallanması balıklara, hareket halindeki balık
yavruları izlenimi verir. İstavritler çapariye gelmeye başladıklarında hemen çekip
yukarı alınmaz, belirli bir süre, fakat bu sefer daha evvelki hareketten daha yavaş ve
uzun, birkaç defa bir iki kulaç çekip bırakmak sureti ile sallamaya devam edilir.
Böyle yapıldığı takdirde boş kalan iğnelere de balıkların yakalanması
sağlanır. Olta süratle çekilerek çaparideki balıklar süratle ayıklanır ve çapari
denize sallanarak ava devam edilir. |
| Çapari ile
Uskumru avcılığı: |
| Aynen istavrit avcılığı gibidir. |
| Çapari ile Kolyoz
avcılığı: |
| Boğazlar, Marmara denizi ve Ege
denizinde yapılır. Kolyoz avcılığı da İstavrit ve Uskumru avcılığı gibi ise de,
çapari sallanırken kolyoz gelince Uskumru ve İstavritte olduğu gibi sallamaya devam
etmeyip çapariyi yavaş yavaş yukarıya çekmek gerekir. Bu çekiş esnasında Kolyozlar
çapariye yetişip iğnelere dolmaya başlarlar. Eğer sallamaya devam edilecek olursa
Kolyozlar çapariyi dolaştırırlar. |
| Çapari ile
Palamut - Torik avcılığı: |
Palamutlar gerek vonoz ve gerekse
normal boyda iken Karadeniz'de, Marmara denizinde, İstanbul Boğazı çevresinde ve
içinde su seviyesine yakın seyrederken çapari ile av verirler. Avcılığı Ağustos
ayı başından itibaren Kasım ortalarına kadar devam eder. Bu mahallerde içten veya
dıştan takma deniz motorları veyahut büyükçe balıkçı tekneleri ile avlanırlar.
Balığın av verdiği sahaya varılınca balığın ve suların durumuna göre 200-750gr
arası bir iskandil 1.50mm olta ve çapari arasında bulunan büyük üçlü
fırdöndünün alt gözüne, kısa bir bağla bağlanır. Kasnağa sarılı çaparinin
iskandil kasasına da 100-250gr bir ufak iskandil takılarak kasnaktan denize salınır.
Çapari tamamen denize salınınca boşta kalan ucu fırdöndünün diğer gözüne
bağlanır ve 25-35 kulaç denize salınarak tekne 3-4 mil/saat süratle seyrettirilerek
çapari gezdirilir. Söz konusu seyir sırasında oynak (balıkların su seviyesinde yem
peşinde ve/veya diğer balıklardan kaçmak amacı ile zıplaması) gözlendiğinde hemen
o mahale süratle gidilmesi gerekir.
Palamutlar genelde sürüler halinde akış yaptıklarından, çapariye tesadüf edince
hemen saldırırlar. 10-15 saniyelik bir zamanda 75 iğnelik bir çaparinin iğne iğneye
dolduğu olur. Palamutlar çapariye takılmaya başlayınca teknenin hızını kesmeyip
harekete devam edip çapariye daha fazla balığın takılmasını sağlamak gerekir. Bu
hareket esnasında, balıkların çapariye yaptıkları ağırlık iyi tartılarak,
çaparinin patlatılmaması gerekir. Çapari dolunca suların ve/veya rüzgarın etkisi
ile teknenin akma durumuna göre tekne aykırılanarak çapari yavaş yavaş teknenin iki
yanındaki tutamaklara tekne eni boyunca sarılarak toplanır ve balıklar ayıklanır.
Çapari tekrar denize salınarak ava devam edilir. |
| Çapari ile
Sardalya avcılığı: |
| Marmara Denizi ve Saros körfezinde
genellikle su seviyesine yakın yaz aylarında avlanır. Av verdiği zamanlarda genelde
durgun havalarda kıyıdan açıkta denizanalarının toplandığı kesimlerde veya kızılsu (Red-tide) yakınlarında oynak yaparak genellikle
Tirsi ile birlikte av verirler. Avcılığı İstavrit avcılığı gibidir ancak narin
ağızlı bir balık olduğundan gerek çapari sallanırken gerekse çekilirken sert
hareketlerden kaçınıp dikkatli olmak gerekir. |
|